Obesity: causes, health risks and treatments that work
Key facts
- In 2022 more than one billion people worldwide were living with obesity — adults and children [1].
- In a study of 10.6 million people, risk of death was lowest at a BMI of about 22.5–25 and rose steadily above it [2].
- After weight loss the body fights back: metabolism slows and hunger rises, which is why weight regain is so common [5].
- Treatments now range from lifestyle programmes (5–10% loss) to modern medicines (15–20%) and surgery (25–30%) [4][6].
What obesity is — and why it's called a disease
Obesity means excess body fat that harms health. It is usually screened with BMI ≥ 30 (overweight is 25–29.9). Most medical organisations now describe obesity as a chronic, relapsing disease: body weight is regulated by the brain, hormones and genes, and the environment we live in — cheap, high-calorie, highly processed food and little need to move — pushes that system towards weight gain.
In January 2025, a Lancet Commission of 58 experts proposed separating "clinical obesity" (excess fat already causing organ damage or limiting daily activities) from "pre-clinical obesity" (excess fat with increased risk but no illness yet), and recommended confirming excess fat with a second measure such as waist circumference, not BMI alone [3].
How to measure it beyond BMI
| Measure | What to look for |
|---|---|
| BMI | ≥ 30 obesity (lower cut-offs for some Asian populations) |
| Waist circumference (European adults) | Increased risk ≥ 94 cm men / ≥ 80 cm women; high risk ≥ 102 / ≥ 88 cm |
| Waist-to-height ratio | Keep below 0.5 — your waist less than half your height |
| Body-fat percentage | Measured or estimated; see our body-fat guide |
Why it happens
- Food environment: in a controlled NIH study, people offered ultra-processed food ate about 500 kcal more per day than on an unprocessed diet with the same available nutrients [7].
- Genes: twin studies show weight is strongly heritable — genes shape appetite and how full we feel.
- Sleep, stress, some medicines (certain antidepressants, antipsychotics, steroids, insulin) and hormonal conditions.
- Life stages: pregnancy, menopause, quitting smoking, injury or a new sedentary job.
Greece has for years had some of the highest rates of childhood overweight in Europe, according to the WHO European Childhood Obesity Surveillance Initiative — which makes prevention in families especially important.
Health risks
Obesity raises the risk of type 2 diabetes, high blood pressure, heart disease, stroke, fatty liver disease, sleep apnoea, knee and hip osteoarthritis, gallstones, reflux, infertility, depression and at least 13 types of cancer. Much of this risk improves with even modest weight loss of 5–10%.
Why weight comes back: the body's defence
Follow-up · 14 contestantsFothergill et al., Obesity 2016 [5]
Six years after a televised weight-loss competition, most participants had regained much of the weight, and their resting metabolism was still about 500 kcal/day lower than expected for their size. The body treats weight loss as a threat and pushes back through lower energy use and higher appetite hormones.
This is not a moral failure — it's physiology. It's why long-term support, not a short "diet", is the core of treatment.
Treatments and what they achieve
RCT · 5,145 adultsLook AHEAD, NEJM 2013 [4]
Adults with type 2 diabetes in an intensive lifestyle programme lost 8.6% at one year and kept off about 6% at the end of the study (roughly 10 years). It did not reduce heart attacks and strokes, but it improved blood sugar, mobility, sleep apnoea, kidney outcomes and quality of life.
- Lifestyle: a calorie deficit that you can live with, regular activity (with strength training), sleep and behavioural support. Usually 5–10% loss.
- Medicines: GLP-1 based drugs such as semaglutide and tirzepatide achieve about 15–21% in trials. See our GLP-1 guide.
- Surgery: for severe obesity. In the Swedish Obese Subjects study, bariatric surgery produced large, lasting weight loss and lower long-term mortality compared with usual care [6].
The best treatment is the one that fits your health, goals and life — ideally chosen with a doctor who treats obesity like any other chronic condition, without blame.
Frequently asked questions
Is BMI enough to diagnose obesity? It's a good screening tool, but a waist measurement or body-fat assessment gives a better picture, especially for very muscular or older people.
Is it just about eating less and moving more? Energy balance is the mechanism, but biology, environment, sleep, stress and medication strongly influence how easy that is.
Can you be healthy with obesity? Some people have normal blood tests for a time, but the long-term risk remains higher; regular check-ups are important.
Παχυσαρκία: αιτίες, κίνδυνοι για την υγεία και θεραπείες που δουλεύουν
Με μια ματιά
- Το 2022 πάνω από ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι παγκοσμίως ζούσαν με παχυσαρκία — ενήλικες και παιδιά [1].
- Σε μελέτη με 10,6 εκατομμύρια ανθρώπους, ο κίνδυνος θανάτου ήταν χαμηλότερος σε BMI περίπου 22,5–25 και ανέβαινε σταθερά από εκεί και πάνω [2].
- Μετά την απώλεια βάρους ο οργανισμός «αντεπιτίθεται»: ο μεταβολισμός πέφτει και η πείνα ανεβαίνει — γι' αυτό τα κιλά επιστρέφουν τόσο συχνά [5].
- Οι θεραπείες σήμερα κυμαίνονται από προγράμματα τρόπου ζωής (απώλεια 5–10%) έως σύγχρονα φάρμακα (15–20%) και χειρουργείο (25–30%) [4][6].
Τι είναι η παχυσαρκία — και γιατί λέγεται νόσος
Παχυσαρκία σημαίνει περίσσεια σωματικού λίπους που βλάπτει την υγεία. Συνήθως ελέγχεται με BMI ≥ 30 (υπέρβαρο είναι 25–29,9). Οι περισσότεροι ιατρικοί φορείς την περιγράφουν πλέον ως χρόνια νόσο με υποτροπές: το βάρος ρυθμίζεται από τον εγκέφαλο, τις ορμόνες και τα γονίδια, και το περιβάλλον μας — φθηνό, θερμιδικό, πολύ επεξεργασμένο φαγητό και λίγη ανάγκη για κίνηση — σπρώχνει αυτό το σύστημα προς την αύξηση βάρους.
Τον Ιανουάριο του 2025, μια Επιτροπή του Lancet με 58 ειδικούς πρότεινε να ξεχωρίζουμε την «κλινική παχυσαρκία» (περίσσεια λίπους που ήδη βλάπτει όργανα ή περιορίζει την καθημερινότητα) από την «προκλινική παχυσαρκία» (περίσσεια λίπους με αυξημένο κίνδυνο αλλά χωρίς ακόμη νόσο), και να επιβεβαιώνεται η περίσσεια λίπους με δεύτερη μέτρηση όπως η περίμετρος μέσης, όχι μόνο με το BMI [3].
Πώς μετριέται πέρα από το BMI
| Μέτρηση | Τι κοιτάμε |
|---|---|
| BMI | ≥ 30 παχυσαρκία (χαμηλότερα όρια για ορισμένους ασιατικούς πληθυσμούς) |
| Περίμετρος μέσης (Ευρωπαίοι ενήλικες) | Αυξημένος κίνδυνος ≥ 94 cm άνδρες / ≥ 80 cm γυναίκες· υψηλός ≥ 102 / ≥ 88 cm |
| Λόγος μέσης προς ύψος | Κάτω από 0,5 — η μέση σου λιγότερη από το μισό του ύψους σου |
| Ποσοστό λίπους | Μετρημένο ή εκτιμώμενο· δες τον οδηγό λίπους |
Γιατί συμβαίνει
- Διατροφικό περιβάλλον: σε ελεγχόμενη μελέτη των NIH, όσοι είχαν στη διάθεσή τους υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα έτρωγαν περίπου 500 kcal περισσότερες τη μέρα απ' ό,τι με ανεπεξέργαστη διατροφή με τα ίδια διαθέσιμα θρεπτικά συστατικά [7].
- Γονίδια: μελέτες διδύμων δείχνουν ότι το βάρος κληρονομείται σε μεγάλο βαθμό — τα γονίδια επηρεάζουν την όρεξη και το πότε χορταίνουμε.
- Ύπνος, στρες, ορισμένα φάρμακα (κάποια αντικαταθλιπτικά, αντιψυχωσικά, κορτιζόνη, ινσουλίνη) και ορμονικές παθήσεις.
- Φάσεις της ζωής: εγκυμοσύνη, εμμηνόπαυση, διακοπή καπνίσματος, τραυματισμός ή νέα καθιστική δουλειά.
Η Ελλάδα εδώ και χρόνια έχει από τα υψηλότερα ποσοστά παιδικού υπέρβαρου στην Ευρώπη, σύμφωνα με το ευρωπαϊκό πρόγραμμα επιτήρησης παιδικής παχυσαρκίας του ΠΟΥ — γι' αυτό η πρόληψη μέσα στην οικογένεια έχει ιδιαίτερη σημασία.
Κίνδυνοι για την υγεία
Η παχυσαρκία αυξάνει τον κίνδυνο για διαβήτη τύπου 2, υπέρταση, καρδιοπάθεια, εγκεφαλικό, λιπώδες ήπαρ, άπνοια ύπνου, αρθρίτιδα σε γόνατα και ισχία, χολόλιθους, παλινδρόμηση, υπογονιμότητα, κατάθλιψη και τουλάχιστον 13 τύπους καρκίνου. Μεγάλο μέρος αυτού του κινδύνου βελτιώνεται ακόμη και με μέτρια απώλεια 5–10%.
Γιατί τα κιλά επιστρέφουν: η άμυνα του οργανισμού
Παρακολούθηση · 14 διαγωνιζόμενοιFothergill κ.ά., Obesity 2016 [5]
Έξι χρόνια μετά από τηλεοπτικό διαγωνισμό απώλειας βάρους, οι περισσότεροι συμμετέχοντες είχαν ξαναπάρει μεγάλο μέρος των κιλών, και ο μεταβολισμός ηρεμίας τους ήταν ακόμη περίπου 500 kcal/ημέρα χαμηλότερος από το αναμενόμενο για το μέγεθός τους. Ο οργανισμός αντιμετωπίζει την απώλεια βάρους σαν απειλή και αντιδρά μειώνοντας την κατανάλωση ενέργειας και ανεβάζοντας τις ορμόνες της πείνας.
Δεν είναι ηθική αποτυχία — είναι φυσιολογία. Γι' αυτό η μακροχρόνια υποστήριξη, όχι μια σύντομη «δίαιτα», είναι ο πυρήνας της θεραπείας.
Θεραπείες και τι πετυχαίνουν
Τυχαιοποιημένη · 5.145 ενήλικεςLook AHEAD, NEJM 2013 [4]
Ενήλικες με διαβήτη τύπου 2 σε εντατικό πρόγραμμα τρόπου ζωής έχασαν 8,6% στον πρώτο χρόνο και κράτησαν περίπου 6% στο τέλος της μελέτης (περίπου 10 χρόνια). Δεν μείωσε τα εμφράγματα και τα εγκεφαλικά, αλλά βελτίωσε σάκχαρο, κινητικότητα, άπνοια ύπνου, νεφρική λειτουργία και ποιότητα ζωής.
- Τρόπος ζωής: θερμιδικό έλλειμμα που μπορείς να αντέξεις, τακτική κίνηση (με ενδυνάμωση), ύπνος και συμπεριφορική υποστήριξη. Συνήθως απώλεια 5–10%.
- Φάρμακα: τα φάρμακα τύπου GLP-1, όπως η σεμαγλουτίδη και η τιρζεπατίδη, πετυχαίνουν περίπου 15–21% στις μελέτες. Δες τον οδηγό GLP-1.
- Χειρουργείο: για σοβαρή παχυσαρκία. Στη σουηδική μελέτη SOS, η βαριατρική χειρουργική έδωσε μεγάλη, διαρκή απώλεια βάρους και χαμηλότερη μακροχρόνια θνησιμότητα σε σύγκριση με τη συνήθη φροντίδα [6].
Η καλύτερη θεραπεία είναι αυτή που ταιριάζει στην υγεία, στους στόχους και στη ζωή σου — ιδανικά επιλεγμένη με γιατρό που αντιμετωπίζει την παχυσαρκία όπως κάθε άλλη χρόνια πάθηση, χωρίς ενοχές.
Συχνές ερωτήσεις
Φτάνει το BMI για τη διάγνωση; Είναι καλό εργαλείο ελέγχου, αλλά η περίμετρος μέσης ή η εκτίμηση λίπους δίνουν καλύτερη εικόνα, ειδικά σε πολύ μυώδεις ή μεγαλύτερους σε ηλικία.
Είναι απλώς θέμα «τρώω λιγότερο, κινούμαι περισσότερο»; Το ενεργειακό ισοζύγιο είναι ο μηχανισμός, αλλά βιολογία, περιβάλλον, ύπνος, στρες και φάρμακα επηρεάζουν έντονα το πόσο εύκολο είναι.
Μπορεί κάποιος να είναι υγιής με παχυσαρκία; Κάποιοι έχουν φυσιολογικές εξετάσεις για ένα διάστημα, αλλά ο μακροχρόνιος κίνδυνος μένει αυξημένος· ο τακτικός έλεγχος είναι σημαντικός.
References
Πηγές & μελέτες
- NCD Risk Factor Collaboration (NCD-RisC). Worldwide trends in underweight and obesity from 1990 to 2022: a pooled analysis of 3663 population-representative studies with 222 million children, adolescents, and adults. Lancet 2024;403:1027–1050. doi:10.1016/S0140-6736(23)02750-2
- Global BMI Mortality Collaboration. Body-mass index and all-cause mortality: individual-participant-data meta-analysis of 239 prospective studies in four continents. Lancet 2016;388:776–786. doi:10.1016/S0140-6736(16)30175-1
- Rubino F, Cummings DE, Eckel RH, et al. Definition and diagnostic criteria of clinical obesity. Lancet Diabetes Endocrinol 2025;13:221–262. doi:10.1016/S2213-8587(24)00316-4
- Look AHEAD Research Group. Cardiovascular effects of intensive lifestyle intervention in type 2 diabetes. N Engl J Med 2013;369:145–154. doi:10.1056/NEJMoa1212914
- Fothergill E, Guo J, Howard L, et al. Persistent metabolic adaptation 6 years after "The Biggest Loser" competition. Obesity 2016;24:1612–1619. doi:10.1002/oby.21538
- Sjöström L, Narbro K, Sjöström CD, et al. Effects of bariatric surgery on mortality in Swedish obese subjects. N Engl J Med 2007;357:741–752. doi:10.1056/NEJMoa066254
- Hall KD, Ayuketah A, Brychta R, et al. Ultra-processed diets cause excess calorie intake and weight gain: an inpatient randomized controlled trial of ad libitum food intake. Cell Metab 2019;30:67–77. doi:10.1016/j.cmet.2019.05.008
This article is for general education and is not medical advice. Talk to your doctor before changing medication, diet or treatment. See our Medical Disclaimer and Editorial Policy.
Το άρθρο είναι για γενική ενημέρωση και δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή. Μίλησε με τον γιατρό σου πριν αλλάξεις φάρμακα, διατροφή ή θεραπεία. Δες την Ιατρική Αποποίηση και την Συντακτική Πολιτική.