Kidney stones: causes, symptoms and how to prevent them
Key facts
- About 1 in 11 people will have a kidney stone at some point (8.8% in a large U.S. survey) [1].
- Without prevention, many people have another stone within 5–10 years.
- Drinking enough to produce about 2 litres of urine a day roughly halved recurrences in a randomised trial [2].
- A diet with normal calcium but less salt and animal protein cut recurrences by about half compared with a low-calcium diet [3].
What kidney stones are
Stones form when substances in the urine — most often calcium oxalate, less often uric acid, calcium phosphate, struvite (linked to infection) or cystine — become too concentrated and crystallise. Small stones may pass unnoticed; larger ones can block the ureter, the narrow tube between kidney and bladder, causing intense pain.
Risk is higher with low fluid intake, hot climates and summer (sweating concentrates urine — relevant for Greece), obesity, diabetes, high salt intake, gout, some bowel conditions, and a family history of stones.
Symptoms
- Renal colic: sudden, severe pain in the side or back below the ribs, often spreading to the lower abdomen or groin, coming in waves. People often cannot find a comfortable position.
- Blood in the urine (pink, red or brown), or blood seen only on a test.
- Nausea and vomiting.
- Frequent or urgent urination, burning when passing urine, as the stone nears the bladder.
Emergency — call 112 or go to hospital if you have kidney-stone pain with fever or chills (a blocked, infected kidney is dangerous), if you cannot pass urine, if you have only one kidney, if you are pregnant, or if pain is uncontrollable with vomiting.
Diagnosis and treatment
A low-dose CT scan is the most accurate test; ultrasound is often used first, especially in pregnancy and children. Stones smaller than about 5 mm usually pass on their own within a few weeks with pain relief and fluids; doctors may prescribe a medicine (such as tamsulosin) to help larger ones in the ureter pass. Stones that don't pass or are large are treated with shock-wave lithotripsy, ureteroscopy (a thin scope with laser) or, for large kidney stones, percutaneous surgery [5]. If a stone passes, catching it for analysis helps plan prevention.
Prevention: what the trials show
RCT · 199 patients, 5 yearsBorghi et al., Journal of Urology 1996 [2]
After a first calcium stone, people told to drink enough to make at least 2 litres of urine a day had a recurrence rate of 12%, compared with 27% in those given no fluid advice.
RCT · 120 men, 5 yearsBorghi et al., NEJM 2002 [3]
Men with recurrent calcium oxalate stones followed either a traditional low-calcium diet or a diet with normal calcium (about 1,200 mg/day), less salt and less animal protein. The normal-calcium diet reduced new stones by about 51%.
Cohort · 45,619 menCurhan et al., NEJM 1993 [4]
Men with the highest dietary calcium intake had a lower risk of kidney stones — because calcium in food binds oxalate in the gut and stops it being absorbed.
Practical prevention checklist
- Drink enough to keep urine pale — often 2.5–3 litres of fluid a day, more in heat and exercise. Water is best.
- Keep dietary calcium normal (dairy, yoghurt, cheese) — ideally with meals. Don't cut it out.
- Reduce salt — sodium increases calcium in urine.
- Moderate animal protein (meat, fish, eggs), which raises uric acid and lowers citrate.
- Limit sugary soft drinks, especially fructose-sweetened ones, which are linked to higher risk.
- Very high-oxalate foods (spinach, rhubarb, beetroot, large amounts of nuts or strong tea) — in moderation if you've had oxalate stones.
- Citrus — lemon or orange add citrate, which inhibits stone formation.
- Maintain a healthy weight — obesity and diabetes raise risk, particularly for uric-acid stones.
People with recurrent stones may need a 24-hour urine test and medicines such as thiazides, potassium citrate or allopurinol, depending on stone type.
Frequently asked questions
Should I avoid calcium supplements? Calcium from food is protective. Supplements taken without food may slightly raise risk — ask your doctor.
Does beer help pass stones? No. Alcohol dehydrates. Water is the best drink.
Can vitamin C cause stones? High-dose vitamin C supplements (1 g or more a day) are linked to more oxalate stones in men — avoid mega-doses.
Πέτρες στα νεφρά: αιτίες, συμπτώματα και πώς να τις προλάβεις
Με μια ματιά
- Περίπου 1 στους 11 ανθρώπους θα κάνει πέτρα στα νεφρά κάποια στιγμή (8,8% σε μεγάλη αμερικανική έρευνα) [1].
- Χωρίς πρόληψη, πολλοί κάνουν νέα πέτρα μέσα σε 5–10 χρόνια.
- Να πίνεις αρκετά ώστε να βγάζεις περίπου 2 λίτρα ούρα τη μέρα μείωσε περίπου στο μισό τις υποτροπές σε τυχαιοποιημένη μελέτη [2].
- Διατροφή με κανονικό ασβέστιο αλλά λιγότερο αλάτι και ζωική πρωτεΐνη μείωσε τις υποτροπές περίπου στο μισό σε σχέση με διατροφή φτωχή σε ασβέστιο [3].
Τι είναι οι πέτρες στα νεφρά
Οι πέτρες σχηματίζονται όταν ουσίες στα ούρα — συνηθέστερα το οξαλικό ασβέστιο, λιγότερο συχνά το ουρικό οξύ, το φωσφορικό ασβέστιο, ο στρουβίτης (σχετίζεται με λοίμωξη) ή η κυστίνη — συμπυκνώνονται υπερβολικά και κρυσταλλώνονται. Οι μικρές πέτρες μπορεί να περάσουν απαρατήρητες· οι μεγαλύτερες μπορεί να φράξουν τον ουρητήρα, το στενό σωληνάκι ανάμεσα σε νεφρό και κύστη, προκαλώντας έντονο πόνο.
Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος με λίγα υγρά, σε ζεστά κλίματα και το καλοκαίρι (ο ιδρώτας συμπυκνώνει τα ούρα — σχετικό για την Ελλάδα), με παχυσαρκία, διαβήτη, πολύ αλάτι, ουρική αρθρίτιδα, ορισμένες παθήσεις του εντέρου και οικογενειακό ιστορικό.
Συμπτώματα
- Κωλικός νεφρού: ξαφνικός, πολύ έντονος πόνος στο πλάι ή στη μέση κάτω από τα πλευρά, που συχνά απλώνεται στην κάτω κοιλιά ή στη βουβωνική χώρα και έρχεται κατά κύματα. Συχνά δεν βρίσκεις βολική θέση.
- Αίμα στα ούρα (ροζ, κόκκινα ή καφέ), ή αίμα που φαίνεται μόνο στην εξέταση.
- Ναυτία και εμετοί.
- Συχνουρία ή επιτακτική ούρηση, κάψιμο στην ούρηση, όσο η πέτρα πλησιάζει την κύστη.
Επείγον — κάλεσε 112/166 ή πήγαινε στο νοσοκομείο αν έχεις πόνο από πέτρα μαζί με πυρετό ή ρίγη (ένας φραγμένος και μολυσμένος νεφρός είναι επικίνδυνος), αν δεν μπορείς να ουρήσεις, αν έχεις μόνο έναν νεφρό, αν είσαι έγκυος ή αν ο πόνος δεν ελέγχεται και κάνεις εμετούς.
Διάγνωση και θεραπεία
Η αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης είναι η πιο ακριβής εξέταση· ο υπέρηχος χρησιμοποιείται συχνά πρώτος, ειδικά σε εγκύους και παιδιά. Οι πέτρες κάτω από περίπου 5 mm συνήθως περνούν μόνες τους σε λίγες εβδομάδες με παυσίπονα και υγρά· ο γιατρός μπορεί να δώσει φάρμακο (π.χ. ταμσουλοσίνη) για να βοηθήσει μεγαλύτερες πέτρες στον ουρητήρα να περάσουν. Όσες δεν περνούν ή είναι μεγάλες αντιμετωπίζονται με λιθοτριψία κρουστικών κυμάτων, ουρητηροσκόπηση (λεπτό ενδοσκόπιο με laser) ή, για μεγάλες πέτρες στο νεφρό, διαδερμική επέμβαση [5]. Αν η πέτρα βγει, αξίζει να τη μαζέψεις για ανάλυση ώστε να σχεδιαστεί η πρόληψη.
Πρόληψη: τι δείχνουν οι μελέτες
Τυχαιοποιημένη · 199 ασθενείς, 5 χρόνιαBorghi κ.ά., Journal of Urology 1996 [2]
Μετά την πρώτη πέτρα ασβεστίου, όσοι έπιναν αρκετά ώστε να βγάζουν τουλάχιστον 2 λίτρα ούρα τη μέρα είχαν υποτροπή 12%, έναντι 27% σε όσους δεν πήραν οδηγία για τα υγρά.
Τυχαιοποιημένη · 120 άνδρες, 5 χρόνιαBorghi κ.ά., NEJM 2002 [3]
Άνδρες με επαναλαμβανόμενες πέτρες οξαλικού ασβεστίου ακολούθησαν είτε την παραδοσιακή δίαιτα χαμηλή σε ασβέστιο είτε δίαιτα με κανονικό ασβέστιο (περίπου 1.200 mg/ημέρα), λιγότερο αλάτι και λιγότερη ζωική πρωτεΐνη. Η δίαιτα με κανονικό ασβέστιο μείωσε τις νέες πέτρες κατά περίπου 51%.
Κοορτή · 45.619 άνδρεςCurhan κ.ά., NEJM 1993 [4]
Οι άνδρες με την υψηλότερη πρόσληψη ασβεστίου από τη διατροφή είχαν μικρότερο κίνδυνο για πέτρες — γιατί το ασβέστιο της τροφής «δένει» το οξαλικό στο έντερο και εμποδίζει την απορρόφησή του.
Πρακτική λίστα πρόληψης
- Πίνε αρκετά ώστε τα ούρα να είναι ανοιχτόχρωμα — συχνά 2,5–3 λίτρα υγρά τη μέρα, περισσότερα στη ζέστη και στην άσκηση. Το νερό είναι το καλύτερο.
- Κράτα το ασβέστιο της τροφής κανονικό (γάλα, γιαούρτι, τυρί) — ιδανικά μαζί με τα γεύματα. Μην το κόβεις.
- Λιγότερο αλάτι — το νάτριο αυξάνει το ασβέστιο στα ούρα.
- Μέτρια ζωική πρωτεΐνη (κρέας, ψάρι, αυγά), που ανεβάζει το ουρικό οξύ και μειώνει το κιτρικό.
- Λιγότερα αναψυκτικά με ζάχαρη, ειδικά με φρουκτόζη, που συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο.
- Τρόφιμα πολύ πλούσια σε οξαλικά (σπανάκι, ραβέντι, παντζάρι, πολλοί ξηροί καρποί ή δυνατό τσάι) — με μέτρο αν έχεις κάνει πέτρες οξαλικού.
- Εσπεριδοειδή — λεμόνι ή πορτοκάλι δίνουν κιτρικό, που εμποδίζει τον σχηματισμό πέτρας.
- Υγιές βάρος — η παχυσαρκία και ο διαβήτης αυξάνουν τον κίνδυνο, ειδικά για πέτρες ουρικού οξέος.
Όσοι κάνουν συχνά πέτρες μπορεί να χρειαστούν συλλογή ούρων 24ώρου και φάρμακα όπως θειαζίδες, κιτρικό κάλιο ή αλλοπουρινόλη, ανάλογα με τον τύπο της πέτρας.
Συχνές ερωτήσεις
Να αποφεύγω τα συμπληρώματα ασβεστίου; Το ασβέστιο της τροφής προστατεύει. Τα συμπληρώματα χωρίς φαγητό μπορεί να αυξάνουν λίγο τον κίνδυνο — ρώτα τον γιατρό.
Βοηθά η μπίρα να «κατέβει» η πέτρα; Όχι. Το αλκοόλ αφυδατώνει. Το νερό είναι το καλύτερο ρόφημα.
Μπορεί η βιταμίνη C να προκαλέσει πέτρες; Μεγάλες δόσεις συμπληρωμάτων βιταμίνης C (1 g ή περισσότερο τη μέρα) συνδέονται με περισσότερες πέτρες οξαλικού στους άνδρες — απόφυγε τις υπερδόσεις.
References
Πηγές & μελέτες
- Scales CD Jr, Smith AC, Hanley JM, Saigal CS. Prevalence of kidney stones in the United States. Eur Urol 2012;62:160–165. doi:10.1016/j.eururo.2012.03.052
- Borghi L, Meschi T, Amato F, et al. Urinary volume, water and recurrences in idiopathic calcium nephrolithiasis: a 5-year randomized prospective study. J Urol 1996;155:839–843.
- Borghi L, Schianchi T, Meschi T, et al. Comparison of two diets for the prevention of recurrent stones in idiopathic hypercalciuria. N Engl J Med 2002;346:77–84. doi:10.1056/NEJMoa010369
- Curhan GC, Willett WC, Rimm EB, Stampfer MJ. A prospective study of dietary calcium and other nutrients and the risk of symptomatic kidney stones. N Engl J Med 1993;328:833–838. doi:10.1056/NEJM199303253281203
- European Association of Urology. EAU Guidelines on Urolithiasis (updated annually). uroweb.org
This article is for general education and is not medical advice. Talk to your doctor before changing medication, diet or treatment. See our Medical Disclaimer and Editorial Policy.
Το άρθρο είναι για γενική ενημέρωση και δεν αποτελεί ιατρική συμβουλή. Μίλησε με τον γιατρό σου πριν αλλάξεις φάρμακα, διατροφή ή θεραπεία. Δες την Ιατρική Αποποίηση και την Συντακτική Πολιτική.